حسين خان سپهسالار در زمان صدارت اعظمش ، بنا نهاده شده و اين هم عمارتى در نهايت امتياز است . و در صحنهاى تمام اين عمارات درختهاى مركبات باردار مرتبا غرس و بعضى گلها و پيازها نيز كاشته‌اند ، و در نهايت پاكيزگى و صفاست . توپخانه و عمارت توپخانه هم كنار دريا و ناتمام است . و قريب بيست توپ در آنجاست كه گفتند در عهد شاه مبرور ، حاجى ميرزا آقاسى به - مباشرى امين ديوان ، اين توپها را ريخته است . و اسباب قورخانه كه از زمان حاجى ميرزا آقاسى در اينجا درست شده خيلى بوده كه حالا غالب اسباب شكسته و تفريط شده است ، من جمله زنجيرى است كه به جهت جسر قاضيان « 3 » ساخته بوده‌اند . و در انزلى هميشه شصت نفر توپچى ساخلو هستند كه همه ساله عوض مىشوند . و تفنگچى انزانى هم اسما هستند كه به اين اسم مواجب از ديوان اعلى مىگيرند ، اما نه رئيس‌شان درست معلوم است و نه تفنگچيشان در سر خدمت است . و در نزديك توپخانه منار بلندى است كه از جانب ديوان اعلى ساخته شده براى روشن كردن چراخ در شب به جهت راه‌نمائى كشتيها . و قريب پنجاه تومان مخارج به اين اسم از ديوان اعلى مىگيرند و شبى يك چراغ نفتى روشن مىكنند كه شش هفت تومان بيشتر مخارج ندارد . و كشتى آتشى « 4 » كوچكى كه متعلق به دولت عليه ايران است در مقابل عمارات ديوانى هميشه لنگر انداخته و چند لتكاى ديوانى هم در آنجا هست . و كپيتان كشتى آقا نامى است كه از اهالى بادكوبه و تبعهء دولت روس و در انزلى زن گرفته و توطن اختيار نموده [ است ] . گفتند ده دوازده نفر عملجات كشتى بيشتر ندارد كه قريب سيصد تومان مخارج آنها در سال بيش نيست . و اين واپور هيچ حركت نمىكند مگر به اذن و اجازهء حكومت گيلان . و واپور تا قريب به دهنهء رودخانهء پيربازار بيشتر نمىرود . حكومت و حاكم انزلى به مناسبت عمل گمرك ، اكبر خان بيگلربيگى است كه خود او به واسطهء كثرت مشاغل در سر حكومت نيست . از جانب او ميرزا عنايت اللّه برادرزاده‌اش مواظب امر حكومت است كه مشاراليه جوان و بسيار بىتجربه و اغلب در مستى و خمار است . حكومت اين قسم سرحد معظم

--> ( 3 ) - صورت امروز آن « غازيان » است . ( 4 ) - كشتى بخار .